Hiçbir şeyim eksik değil, neden mutsuzum?

Her şeyin varken başkalarının hayatına bakınca elindekiler mi sönükleşiyor? Kıyasın neden mutsuz ettiğini ve kanaatin neden kazandırdığını Yirmi Dördüncü Mektub ve videomuzla anlattık.

Maksat 114 5 dk okuma

Telefonun var, okulun ya da işin yolunda, ailen yanında. Kâğıt üstünde hiçbir şeyin eksik değil. Ama sosyal medyada biraz gezince elindekiler sönükleşiyor; başkasının hayatı hep bir adım önde görünüyor. Sonra o soru geliyor: Her şeyim varken neden mutsuzum?

Cevabı bir Risale-i Nur dersinde arıyoruz: Yirmi Dördüncü Mektub'un kıyas, şikâyet ve kanaat üzerine söylediklerini aşağıdaki videoyla birlikte açıyoruz.

Mutsuzluğun Altında Yatan Temel Sebep YouTube’da izle →

Kıyas: Sen hariç herkes mutlu görünüyor

Derste bu hâlin adı konuyor: kıyas, yani kendini sürekli başkalarıyla karşılaştırmak. Videoda hocamızın dediği gibi: "Kendi alemini unutmak, başka alemlerde gezmek." (1:03) Sosyal medya da bunu kolaylaştırıyor: "dışarıdan bakıldığında sen hariç herkesin hayatı kusursuz ve mükemmel görünüyor. Sadece bakan kişi mutsuz." (5:25)

Kıyasın bir bedeli daha var: "Biriyle kendini kıyaslamaya başladığın zaman o senin rakibindir." (6:35)

Ama her kıyas kötü değil. Hastalar Risalesi'nde bakışın yönü şöyle çevriliyor (videoda 37:43):

Sen, kendinden yukarı mertebelerdeki sıhhatli olanlara bakıp şekvâ edemezsin. Belki sen, kendinden sıhhat noktasında aşağı derecelerde bulunan bîçâre hastalara bakıp şükretmekle mükellefsin. Senin elin kırık ise, kesilmiş ellere bak! Bir gözün yoksa, iki gözü de olmayan a'mâlara bak! Allah’a şükret!

Lem'alar, Yirmi Beşinci Lem'a (Hastalar Risalesi), On Sekizinci Devâ

Şekvâ şikâyet, a'mâ gözleri görmeyen demek. Metin hastaya sesleniyor ama ölçü her nimet için geçerli: Elindekine bakarken gözün yukarıdakilere değil, senden zor durumda olanlara dönsün. Aynı göz, yönü değişince insanı hem kıskandırıyor hem şükrettiriyor.

Allah'tan alacaklı mıyız?

Kıyasın altında yanlış bir adalet duygusu yatıyor: Ben hak ediyorum, bana da verilmeli. Videodaki tespitle: "Allah'tan alacaklı gibi davranıyor bu kişi." (14:05) Yirmi Dördüncü Mektub buna bir temsille cevap veriyor (22:32):

(…) nasıl ki, bir mâhir sanatkâr, kıymettar bir elbiseyi murassâ ve münakkaş sûrette yapmak için, bir miskin adamı lâyık olduğu bir ücrete mukâbil model yaparak kendi sanat ve mahâretini göstermek için; o elbiseyi o miskin adam üstünde biçer, keser, kısaltır, uzatır; o adamı da oturtur, kaldırır, muhtelif vaziyetler verir. Şu miskin adamın hiçbir hakkı var mıdır ki, o sanatkâra desin: “Beni güzelleştiren bu elbiseye neden ilişip tebdil ve tağyîr ediyorsun ve beni kaldırıp oturtup, meşakkatle benim istirahatimi bozuyorsun?‥”

Mektubat, Yirmi Dördüncü Mektub, Birinci Makam, Birinci Remiz

Murassâ ve münakkaş değerli taşlarla süslü ve nakışlı, tebdil ve tağyîr değiştirmek, meşakkat zahmet demek. Derste verilen örnekle: Birine bir saatlik modellik için parasını peşin vermişsin; sonra "Beni yordun" diyebilir mi? Mektuba göre her varlık böyle bir model; Allah isimlerinin nakışlarını onda gösteriyor. Peki bizim ücretimiz ne? Videoda hocamızın dediği gibi: "Kimse Allah'tan alacaklı değildir. Biz var olmamızla o ücreti almışız." (23:54)

Evet, mevcûdâtın hiçbir cihette Vâcibü'l-Vücûd’a karşı hakları yoktur ve hak dâvâ edemezler; belki hakları, dâima şükür ve hamd ile, verdiği vücûd mertebelerinin hakkını edâ etmektir. (…) Fakat verilmeyen mertebeler imkânâttır. İmkânât ise ademdir, hem nihâyetsizdir.

Mektubat, Yirmi Dördüncü Mektub, Birinci Makam, Birinci Remiz

Mevcûdât varlıklar, Vâcibü'l-Vücûd varlığı zorunlu olan Allah, adem yokluk demek. Var olmak, hayat, ruh, insan olmak, Müslüman olmak: bunlar sana verilmiş basamaklar ve şükür istiyor. Verilmeyenler ise sonu gelmeyen bir "olabilirdi" listesi.

Minarenin tepesinde ağlamak

Sonra mektub doğrudan bize dönüyor (32:30):

Ey insan-ı müştekî! Sen mâdûm kalmadın, vücûd nîmetini giydin, hayatı tattın; câmid kalmadın, hayvan olmadın. İslâmiyet nîmetini buldun, dalâlette kalmadın, sıhhat ve selâmet nîmetini gördün ve hâkezâ…

Mektubat, Yirmi Dördüncü Mektub, Birinci Makam, Birinci Remiz

Müştekî şikâyet eden, mâdûm yok, câmid cansız, dalâlet doğru yoldan sapmak, hâkezâ "ve bunun gibi" demek. Hemen ardından bir temsil geliyor (34:00):

Acaba bir adam; minâre başına çıkmak gibi àlî derecâtlı bir mertebeye çıksın, büyük makam bulsun, her basamakta büyük bir nîmet görsün; o nîmetleri verene şükretmesin ve desin: “Niçin o minâreden daha yükseğine çıkamadım” diye şekvâ ederek ağlayıp sızlasın. Ne kadar haksızlık eder ve ne kadar küfran-ı nîmete düşer, ne kadar büyük dîvânelik eder; dîvâneler dahi anlar…

Mektubat, Yirmi Dördüncü Mektub, Birinci Makam, Birinci Remiz

Küfran-ı nimet nimete nankörlük, dîvânelik delilik demek. Derste bu basamaklar evdeki eşyaya kadar indiriliyor: kahve makinesi, koltuk, ayakkabı. Sonra soru geliyor: "Şu minareye hakkınla mı çıktın ki diğer minareyi istiyorsun sen?" (35:06)

Kanaat: kârlı bir şükür

Mektub reçeteyi tek cümleye sığdırıyor (35:34):

Kanâat, ticâretli bir şükrândır; hırs, hasâretli bir küfrandır.

Mektubat, Yirmi Dördüncü Mektub, Birinci Makam, Birinci Remiz

Kanaat elindekiyle yetinmek, hasâret zarar demek. Yani kanaat kazandıran, hırs kaybettiren bir alışveriş. Derste "ticaretli" kelimesi şu ayete bağlanıyor: "Eğer şükrederseniz, elbette size (nimetimi) artıracağım" (İbrahim Sûresi, 7, Diyanet Vakfı meali). Ama bu artış rakamla ölçülmüyor; beş bardağın on bardak olmasını bekleme deniyor ve ekleniyor: "Beşinde bulmadığın huzuru bir de verir Allah sana. Bereket Allah'ın gaybi yardımıdır." (36:07)

Peki içindeki daralma yine de geçmezse? Mektub şikâyetin yönünü değiştiriyor:

Eğer aklın varsa, kanâate alış ve rızâya çalış. Tahammül etmezsen “Yâ Sabûr!” de ve sabır iste. Hakkına râzı ol, teşekkî etme. Kimden kime şekvâ ettiğini bil, sus. Her hâlde şekvâ etmek istersen; nefsini, Cenâb-ı Hakk’a şekvâ et; çünkü kusur ondadır.

Mektubat, Yirmi Dördüncü Mektub, Birinci Makam, Birinci Remiz

Teşekkî şikâyetlenmek, nefis insanın kendi benliği demek. Zorlanırsan "Yâ Sabûr" deyip sabır istiyorsun. Allah'ı insanlara şikâyet etmiyorsun; şikâyet edeceksen, kusur sende olduğu için nefsini Allah'a şikâyet ediyorsun.

Kısacası

Hiçbir şeyin eksik değilken mutsuz olman, çoğu zaman elindekinin azlığından değil, gözünün başkasının hayatında gezmesinden. Oysa var olduğun gün ücretini peşin almışsın; Allah'tan alacaklı değilsin. Bakışını çevir: nimette yukarıya değil, senden zor durumda olanlara bak; elindekinin şükrünü kanaatle yap; şikâyet edeceksen de Allah'ı insanlara değil, kendi nefsini Allah'a şikâyet et. Hocamızın kapanıştaki sözü bunu özetliyor: "Mutlu olmak isteyen varsa sadece kendi cebindekine odaklansın." (38:10)

Videoda neler var?

Devamı için

Videonun tamamını izle; kıyasın aile ve egodan gelen kökleri ve hırsın kaybettirdikleri de orada. Ruhun neden doymadığını merak ediyorsan Neden istediğim hayatı yaşayamıyorum? yazımıza da bakabilirsin.

Bu soruları yüz yüze konuşmak istersen Salı ve Cuma günleri umumi derslerimize de bekleriz. Yeni dersler için kanalımıza abone olabilirsin.

YouTube kanalımıza abone ol

Sıkça sorulanlar

Her şeyim varken neden mutsuzum?

Derse göre sebep çoğu zaman elindekinin azlığı değil, kıyas: kendi âlemini unutup başkalarının hayatında gezmek. Sosyal medyada sen hariç herkesin hayatı kusursuz görünüyor ve elindekiler gözünde sönükleşiyor.

Kendini başkalarıyla kıyaslamak her zaman kötü mü?

Hayır, önemli olan bakışın yönü. Hastalar Risalesi'ne göre insan kendinden yukarıdakilere bakıp şikâyet edemez; kendinden daha zor durumda olanlara bakıp şükretmekle mükelleftir. Aynı kıyas, yönü değişince şükre dönüşüyor.

Allah'tan alacaklı olmak ne demek?

"Ben hak ediyorum, bana da verilmeli" diye düşünüp elindekinin şükrünü bırakmak demek. Yirmi Dördüncü Mektub'a göre varlıkların Allah'a karşı hakları yoktur; hakları, kendilerine verilen varlık mertebelerine şükretmektir. Videodaki ifadeyle: "Biz var olmamızla o ücreti almışız."

"Kanaat, ticaretli bir şükrandır" ne demek?

Kanaat elindekiyle yetinmektir; Yirmi Dördüncü Mektub onu kazandıran bir şükür, hırsı ise zarar ettiren bir nankörlük olarak anlatır. Derste bu söz "Eğer şükrederseniz, elbette size (nimetimi) artıracağım" ayetine bağlanıyor; ama artış rakamla değil, huzur ve bereketle ölçülüyor.

Şikâyet etmek istediğimde ne yapmalıyım?

Mektuba göre insan kanaate alışmalı, zorlanırsa "Yâ Sabûr" deyip Allah'tan sabır istemeli. Allah'ı insanlara şikâyet etmemeli; şikâyet edecekse, kusur kendisinde olduğu için nefsini Allah'a şikâyet etmeli.

Bu konuları birlikte konuşalım

Salı ve cuma günleri Altınşehir'deki merkezimizde herkese açık derslerimize bekleriz. Merak ettiğiniz bir şey varsa bize yazın ya da arayın.