GTA 6'yı bekliyorum: Oyun oynamak yanlış mı?
Oyunu seviyorsun ama nerede durman gerektiğini bilmiyor musun? GTA 6 heyecanıyla açılan sohbetimizden oyun bağımlılığını, nefsin payını ve Risale-i Nur'daki beşte bir ölçüsünü sade bir dille anlattık.
Maksat 114 4 dk okuma
Belki sen de günlerdir GTA 6'nın fragmanlarını izliyorsun, arkadaş grubunda başka bir konu konuşulmuyor. Bir yandan heyecanlısın, bir yandan da içinden şu geçiyor: "Oyunu bu kadar sevmem yanlış mı? Oyun oynamak günah mı? Nerede durmam gerektiğini nasıl bileceğim?"
Maksat 114 YouTube kanalındaki bir sohbette tam olarak bu konuşuluyor. Videoyu aşağıda izleyebilir, yazıda da özetini okuyabilirsin.
Beklediğin oyun mu, o günler mi?
Sohbet ilginç bir tespitle açılıyor. Yeni oyunu bekleyenlerin çoğu, aslında ergenlikte önceki oyunu oynarken hissettiklerini geri istiyor. Videoda şöyle söyleniyor: "bazen o geçmişi özlemi insan bekliyor. Beklediği oyun değil aslında." (8:10)
Açık dünya oyunları bir adım daha ileri gidiyor. Herkesin bir karakteri var; gerçekte yapamadığını orada yapıyorsun, kafandaki dertlerden bir süre kurtuluyorsun. Sohbetteki ifadeyle: "Başka bir dünyaya girmek. Yani ikinci bir hayat gibi aslında." (8:42)
Şöyle bir bak: Oyun sana dinlenme mi veriyor, yoksa asıl hayatından kaçtığın bir yer mi oluyor? Dışarıdan ikisi aynı görünür, içeride çok farklıdır.
Oyun bağımlılığı: Seni ekrana bağlayan döngü
Online oyunlarda bir döngü var ve videoda bu, kumarhanedeki hâle benzetiliyor: "kaybediyorsun kaybediyorsun bir kere kazanıyorsun sonra bir daha motive oluyorsun." (10:23) O tek kazanç "bir el daha"yı getiriyor. Bir de bakıyorsun, öğle geçmiş, ikindi geçmiş.
Çıkış yolu yaşla değil, önceliklerle ilgili. Konuşanlardan biri, oyun hayatını kaplayınca PlayStation'ını sattığını anlatıyor (6:16). Ölçü de şu: "ne bağımlı hale getiriyorsa (…) onun farkına varıp ondan uzaklaşması lazım." (11:57) Çevre de çok şey belirliyor. Etrafındaki herkes aynı oyunu konuşuyorsa merak da kolay uyanıyor.
Oyun oynamak yanlış değil, ölçüsü var
Sohbetin en net cümlesi belki de şu: "oyun oynamak kötü bir şey değil." (20:37) Videoda, haram olmamak şartıyla oyunun nefsin payı, yani insanın keyif ve dinlenme ihtiyacına ayrılan pay olduğu söyleniyor. Bugünün gencine "hiç oynama" demenin gerçekçi olmadığı da.
Bunu bir yay gibi düşün. Çok sıkarsan bir gün geri teper. Videoda anlatılan örnekler de bu: Bir anda her şeyi değiştirip bir ay sonra eski hâline dönen gençler (15:36). Öbür uçta da gününü ekran başında geçirip namazın geçtiğini fark etmeyen biri var. Sohbetteki ifadeyle: "İki şekilde de ifrata kaçmamak lazım." (17:00) İfrat, yani bir şeyde aşırıya gitmek.
Peki ölçü ne? Videoda Risale-i Nur'daki bir cümleye dayanılıyor (15:04, 25:11):
Evet beşer, hakikate muhtaç olduğu gibi bazı keyifli hevesâta da ihtiyacı var. Fakat bu keyifli hevesât, beşte birisi olmalı. Yoksa havanın sırr-ı hikmetine münâfî olur. Hem beşerin tenbelliğine ve sefâhetine ve lüzumlu vazifelerinin noksan bırakılmasına sebebiyet verip beşere büyük bir nîmet iken, büyük bir nıkmet olur. Beşere lâzım olan sa'ye şevki kırar.
Emirdağ Lâhikası 2, 285. Mektup (Hüve Nüktesi)
Hevesât, nefsin hoşlandığı keyifler demek. Bediüzzaman insanın hem hakikate hem bu keyiflere ihtiyacı olduğunu kabul ediyor. Ama keyif payı beşte biri aşarsa tembellik getiriyor, lüzumlu işleri yarım bıraktırıyor ve sa'ye, yani çalışmaya olan şevki kırıyor. Nimet olan şey, tam tersine dönüyor.
Burada dürüst olalım: Bu cümle aslında radyo için söylenmiş. Bediüzzaman radyo yayınlarının çoğunun Kur'an'a, iman ve güzel ahlâk derslerine ayrılmasını, keyifli yayınların beşte birde kalmasını anlatıyor. Videoda bu ölçü günün vaktine uygulanıyor: Gününü beşe böl; bir payı nefsine, gerisi Allah rızası için yaptığın işlere. Yani metin oyun hakkında bir hüküm vermiyor; sohbette bu ölçüden bir vakit hesabı çıkarılıyor.
Bir uyarı daha var: Beşte dörtlük kısım sadece namaz ve ibadet demek değil. Allah rızası için yaptığında okulun, işin de o kısma giriyor (30:05).
"Sonra kılarım" ve kısa bir sermaye
Ölçü neden bu kadar önemli? Çünkü vaktin sınırsız değil. Videoda Risale'den şu cümle hatırlatılıyor (26:02):
Ömür sermâyesi pek azdır; lüzumlu işler pek çoktur.
Şuâlar, Onbirinci Şuâ (Meyve Risalesi), Dördüncü Mes'ele
Ömrü cebindeki harçlık gibi düşün: Para sınırlı, alınacak şey çok. Hepsini tek bir şeye harcarsan asıl lazım olanlara para kalmaz. Oyun da beşte biri aştığı an başka bir şeyin payından çalmaya başlıyor. Bazen namazdan, bazen ailenle yapacağın bir sohbetten.
"Sonra kılarım", "pazartesi başlarım" ertelemesinin kökü de burada. Videoda söylendiği gibi bu, "insan ömrünü ebedi gördüğü" zaman oluyor (29:09). Yirmi Birinci Söz'de, namazı her gün beş defa kılmanın çok olduğunu, bitmediği için usanç verdiğini söyleyen birinden bahsedilir. Bediüzzaman aynı sesi bir gün kendi nefsinden de duyduğunu söyler ve ona şöyle cevap verir (28:44):
Ey bedbaht nefsim! Acaba ömrün ebedî midir?‥ Hiç kat'î senedin var mı ki; gelecek seneye, belki yarına kadar kalacaksın?‥ Sana usanç veren tevehhüm-ü ebediyettir.
Sözler, Yirmi Birinci Söz, Birinci Makam, Birinci Îkaz
Tevehhüm-ü ebediyet, hiç bitmeyecekmiş gibi sanmak demek. Yani insanı usandıran namazın kendisi değil, ömrü sonsuz sanmak. Bunu fark edince sıralama da netleşiyor. Videodaki tavsiye açık: "Şu beş vakit namazı oturt kardeşim. İşte bu beşte bir kısmından önce bunu oturt." (29:51) Önce temel, sonra pay. Namazda düzen kurmakta zorlanıyorsan Namazı aksatıyorum, nasıl düzene sokarım? yazısı da işine yarayabilir.
Kısacası
Oyun oynamayı sevmen yanlış değil; sohbette de açıkça söyleniyor: "Oyun oynamayın demiyoruz arkadaşlar." (34:22) Mesele oyunun hayatındaki yeri. Videoda konuşulan ölçüyle, haram içeriğe girmeyen, namazını ve görevlerini ertelemeyen, ailenle sohbetinden çalmayan bir oyun nefsin payıdır. Ölçüyü kaçırdığını da şuradan anlarsın: "Sonra"lar birikmeye başlamışsa. O zaman ilk iş beş vakti oturtmak, beşte birlik payı ondan sonra konuşmak. Ömür kısa bir sermaye. Bir oyunu beklemekte sorun yok; yeter ki vaktini nereye harcadığını bilerek bekle.
Devamı için
Sohbetin tamamında bunların yanında telefonu bırakınca fark edilen boş vakit, ölüm hakikati ve sabır üzerine de konuşuluyor. Videonun tamamını izlemek istersen buradan açabilirsin. Ömrün geçiciliği üzerine Bu dünyada misafirsin, peki nereye gidiyorsun? yazısına, ekranla ilişkini daha geniş düşünmek istersen Dijital çağda gençlik ve maneviyat yazısına da göz atabilirsin.
Bu soruları yüz yüze konuşmak istersen Salı ve Cuma günleri umumi derslerimize de bekleriz; adres ve iletişim bilgileri İletişim sayfasında. Yeni sohbetleri kaçırmamak için YouTube kanalımıza abone olabilirsin.
Sıkça sorulanlar
Oyun oynamak günah mı?
Sohbette oyun oynamanın kötü bir şey olmadığı, haram içeriğe girmemek şartıyla oyunun nefsin payı olduğu söyleniyor. Bu bir fetva değil, videoda konuşulan bir ölçü: Oyun namazını, görevlerini ve ailenle sohbetini ertelememeli.
Risale-i Nur'daki "beşte bir" ölçüsü ne anlatıyor?
Emirdağ Lâhikası'ndaki cümleye göre insanın keyifli hevesâta da ihtiyacı var, ama bu pay beşte bir olmalı; aşarsa tembellik getiriyor ve çalışma şevkini kırıyor. Cümle aslında radyo yayınları için söylenmiş; videoda bu ölçü günün vaktine uygulanıyor.
Oyunda ölçüyü kaçırdığımı nasıl anlarım?
"Sonra kılarım", "pazartesi başlarım" gibi ertelemeler birikmeye başlamışsa ölçü kaçmış demektir. Videodaki tavsiye, önce beş vakit namazı oturtmak, beşte birlik payı ondan sonra konuşmak.
Neden "sonra yaparım" deyip erteliyoruz?
Videoda bu ertelemenin, insan ömrünü ebedi gördüğü zaman ortaya çıktığı söyleniyor. Yirmi Birinci Söz'de de usanç verenin namazın kendisi değil, ömrü hiç bitmeyecekmiş gibi sanmak (tevehhüm-ü ebediyet) olduğu anlatılır.
