İnanmayanlar hayattan nasıl lezzet alıyor?
Ölümü sonsuz bir son olarak gören biri nasıl rahat yaşayabilir? Bediüzzaman'ın deve kuşu temsiliyle anlattığı bu soruyu Hikmetü'l-İstiâze dersimizin videosuyla birlikte sade bir dille anlattık.
Maksat 114 5 dk okuma
Hiç şunu düşündün mü: Allah'a ve ahirete inanmayan biri için ölüm, her şeyin sonsuza kadar bitmesi demek. Sevdiği insanlar, sevdiği şeyler, kendisi... Hepsi bir gün yok olacak. Böyle bakan biri nasıl gülebilir, nasıl planlar yapıp hayattan keyif alabilir?
Üstelik etrafa bakınca tablo tersi gibi görünüyor. İnanmayanların çoğu gayet rahat yaşıyor; hatta bazen dindarlardan daha keyifli görünüyorlar. Namaz yok, oruç yok, "haram" kaygısı yok. O zaman soru şu: İnançsızlık gerçekten daha mı rahat?
Bediüzzaman Said Nursî bu soruyu yüz yıla yakın önce kendisi sormuş ve cevaplamış. Maksat 114 YouTube kanalındaki Hikmetü'l-İstiâze ders serisinin bu bölümünde tam olarak bu metni okuyup konuşuyoruz. Videoyu aşağıda izleyebilir, yazıda da konunun özetini okuyabilirsin.
Soru: Bu korkuyla insan nasıl yaşar?
Metin Lem'alar'ın Onüçüncü Lem'a'sında, yani Hikmetü'l-İstiâze ("Eûzü billâh" demenin hikmeti) risalesinde geçiyor. Sekizinci İşaret'te önce "Küfür kolay mı, zor mu?" sorusu konuşuluyor; ardından asıl merak edilen soru geliyor.
Sorunun mantığı şu: İnsan yaratılışı gereği hayatı ve eşyayı seviyor, sevdiklerine bağlanıyor. İnanmayan biri ise ölümü bir idam-ı ebedî, yani sonsuz bir idam; ayrılığı da bir daha kavuşmamak üzere bir ayrılık olarak görüyor. Böyle biri, bütün sevdiklerinin sırayla idama götürüldüğünü seyreden biri gibidir. O hâlde değil hayattan lezzet almak, bu acının altında ezilmesi gerekirdi.
Mevtini bir îdâm-ı ebedî ve bir firâk-ı lâyezâlî (…) dâima küfür vâsıtasıyla gören insan, nasıl yaşayabilir? Nasıl hayattan lezzet alabilir?
Lem'alar, Onüçüncü Lem'a, Sekizinci İşaret
Cevap: Acayip bir şeytan oyunu
Bediüzzaman'ın cevabı kısa: İnsan burada acip bir mağlata-i şeytaniye ile kendini aldatıyor. Mağlata, doğru gibi görünen ama aslında yanıltan bir akıl oyunu demek. Kişi bu oyunla yaşıyor ve gerçek olmayan, sûrî bir lezzet aldığını sanıyor.
Bu oyunu anlatmak için de herkesin bildiği bir temsil kullanıyor: deve kuşu.
Deve kuşu temsili
Hikâyeye göre deve kuşuna "Kanatların var, uç" demişler. O da kanatlarını kısıp "Ben deveyim" demiş ve uçmamış. Sonra "Madem deveyim diyorsun, yük taşı" demişler. Bu sefer kanatlarını açıp "Ben kuşum" demiş ve yükten kurtulmuş. Avcı gelince de görünmemek için başını kuma sokmuş; koca gövdesi dışarıda kalmış.
Yani deve kuşu her seferinde işine gelen tarafa geçiyor: Zor olandan kaçmak için bir gün deve, bir gün kuş oluyor. Ama sonunda ne kuşun korunmasına ne devenin yemine sahip oluyor; avcıya açık hedef hâline geliyor.
Devekuşu gibi başını gaflet kumuna sokar, tâ ki; ecel onu görmesin ve kabir ona bakmasın ve zevâl-i eşya ona ok atmasın!
Lem'alar, Onüçüncü Lem'a, Sekizinci İşaret
Temsilden hakikate: Şüpheli inkâr
Bediüzzaman'a göre bugünün inançsızı aslında tam bir inkâr içinde yaşamıyor. Kur'an'ın ve semavi kitapların ahiret hakkındaki güçlü haberleri karşısında kesin inkârı bırakıp meşkûk, yani şüpheli bir inkâra inmiş. Deve kuşu gibi iki tarafı da kullanıyor:
Ölüm korkusu gelince "Belki ölüm bir son değildir, belki devam eden bir hayat vardır" ihtimaline tutunuyor. Böylece sonsuz yokluk düşüncesinin ağır acısını üstüne almıyor.
Dinin sorumlulukları gelince bu sefer öbür tarafa geçiyor: "Belki ahiret yoktur. Yok olan bir şey için neden uğraşayım?" diyor. Namaz, oruç, haramdan kaçınmak gibi zahmetlerden de böyle kurtuluyor.
Belki yoktur. Yok için neden çalışayım?
Lem'alar, Onüçüncü Lem'a, Sekizinci İşaret
Peki gerçekten müminden daha mı rahat?
İşte "İnanmayanlar daha rahat yaşıyor" görüntüsünün sırrı bu. Kişi bir ihtimalle ölüm korkusundan, öbür ihtimalle dinin yükünden kaçtığı için kendini müminden daha fazla lezzet alıyor sanıyor.
Ama Bediüzzaman bu hesabın hükmünü net koyuyor: Bu aldatmaca gayet sathî, faydasız ve muvakkat. Yani yüzeysel, bir işe yaramayan ve geçici. Başı kuma sokmak avcıyı ortadan kaldırmıyor; sadece bir süre görmemeyi sağlıyor. Videoda da konuşulduğu gibi, insan kabre yaklaştıkça kaçtığı her şeyle aynı anda yüzleşiyor.
Hâlbuki bu mağlata-i şeytaniyenin hükmü gayet sathî ve faydasız ve muvakkattir.
Lem'alar, Onüçüncü Lem'a, Sekizinci İşaret
Kur'an'ın inanmayanlara bile dokunan rahmeti
Bölümün belki en ince noktası şu: İnanmayanın tutunduğu o "Belki bir devamı vardır" ihtimali bile aslında Kur'an'dan geliyor. Bediüzzaman bunu Kur'an'ın inkâr edenlere bile uzanan bir nevi rahmet tarafı olarak anlatıyor. Kur'an'ın ahiret haberleri onların kalbine bir şüphe bırakıyor ve bu şüphe sayesinde dünya hayatı onlar için tam bir cehennem olmaktan bir derece kurtuluyor. Aksi hâlde, diyor, bu dünyada da manevi bir cehennem azabı çekeceklerdi.
Yazının sonunda da inananlara bir çağrı var: Seni hem sonsuz yokluk korkusundan hem dünya ve ahiret sıkıntılarından kurtaran şey Kur'an'ın koruması altına güvenerek girmek ve Peygamber Efendimizin (s.a.v.) Sünnet-i Seniyye'sinin dairesinde yaşamak.
Bu bölümden aklında kalsın
- Rahat görünmek rahat olmak değil: Dışarıdan keyifli görünen bir hayat, içeride şüpheye yaslanmış olabilir.
- Gerçekten kaçmak onu ortadan kaldırmaz: Deve kuşunun başını kuma sokması avcıyı yok etmez; ölümü düşünmemek de ölümü yok etmez.
- İki ihtimal arasında gidip gelmek bir çözüm değil: "Korkunca belki var, işime gelmeyince belki yok" demek, kendini kandırmanın kibar bir yolu.
- İman yük değil, rahatlık: Dinin sorumlulukları emek ister; ama iman insanı en büyük yükten, sonsuz yokluk korkusundan kurtarır.
- Sorgulamak yasak değil: Bu metin de bir soruyla başlıyor. Aklına takılanları sormak, cevabını aramanın ilk adımı.
Videoda neler var?
- 0:00 Önceki bölümün özeti: Küfür kolay mı, zor mu?
- 2:08 Üçüncü sual: Kâfir bu elemle nasıl yaşar?
- 4:05 "Ben dünyayı sevmiyorum" diyenler
- 5:20 İdam-ı ebedî ve ebedî ayrılık
- 8:20 Ölümün asıl acısı: Sevdiklerden ayrılık
- 10:08 Kâfirler nasıl lezzet alıyor? Şeytanın aldatması
- 14:07 Deve kuşu temsili
- 16:55 Temsilden hakikate: Şüpheli küfür
- 17:53 Ateistin tesellisi: "Ahiret varsa ben de kurtulurum"
- 20:00 Kâfir müminden fazla mı lezzet alıyor?
- 21:28 "Belki yoktur, niçin çalışayım?"
- 23:33 Kabre yaklaşınca hepsini birden hisseder
- 25:24 Mağlatanın hükmü: Şüpheyle yaşamak
- 26:47 Kur'an'ın kâfirlere bile rahmeti ve ehl-i imana çağrı
Devamı için
Bu konu ilgini çektiyse şu yazılar da iyi gelebilir: Ölüm korkusuna iman penceresinden bakan Ölüm düşüncesi beni korkutuyor, aklına takılan şüphelerle nasıl baş edeceğini anlatan İmanla ilgili şüpheler ve vesvese ve Neden yaratıldım?
Hikmetü'l-İstiâze serisinin diğer bölümlerini ve yeni videoları kaçırmamak için YouTube kanalımıza abone olabilirsin. Bu soruları yüz yüze konuşmak istersen Salı ve Cuma günleri umumi derslerimize de bekleriz.
Sıkça sorulanlar
Hikmetü'l-İstiâze nedir?
Risale-i Nur'un Lem'alar kitabındaki Onüçüncü Lem'a'nın adıdır. "Eûzü billâhi mine'ş-şeytâni'r-racîm" deyip şeytandan Allah'a sığınmanın hikmetini on üç işaret hâlinde anlatır.
Deve kuşu temsili neyi anlatır?
İşine gelmeyen sorumluluktan kaçmak için bir "Ben deveyim", bir "Ben kuşum" diyen deve kuşu gibi, inanmayan insanın da ölüm korkusu gelince "belki ahiret var", dinin sorumlulukları gelince "belki yok" diyerek iki ihtimal arasında gidip geldiğini anlatır.
İnanmayanlar gerçekten daha mı rahat yaşıyor?
Bediüzzaman'a göre bu rahatlık şüpheye dayanan bir aldatmacadır; hükmü yüzeysel, faydasız ve geçicidir. Kişi kendini müminden fazla lezzet alıyor sanır ama kaçtığı gerçekler ortadan kalkmaz.
Bu metin Risale-i Nur'un neresinde geçiyor?
Lem'alar, Onüçüncü Lem'a (Hikmetü'l-İstiâze), Sekizinci İşaret'te, "Kâfir bu elemle nasıl yaşar?" sorusuyla başlayan bölümde geçer.
