Allah iyiyse neden kötülük yaratıyor?

Allah iyiyse kötülüğü, hele şeytanı neden yaratıyor? Risale-i Nur'dan yaratmak ile seçmek arasındaki farkı ateş ve gül-diken örnekleriyle, Hikmetü'l-İstiâze dersimizin videosuyla birlikte sade bir dille anlattık.

Maksat 114 4 dk okuma

Bir hastalık haberi, bir kaza, bir haksızlık... Sonra aklına o soru düşüyor: Allah iyiyse kötülüğü neden yaratıyor? Hele şeytanı neden yarattı; bu da bir kötülük değil mi?

Bu soruyu sorduğun için kendini suçlama. Çoğu zaman bu soru, Rabbini her türlü kötülükten uzak görme isteğinden doğar. Maksat 114 YouTube kanalındaki Hikmetü'l-İstiâze serisinin "Allah neden kötülük yaratıyor?" bölümünde tam bu soruyu Risale-i Nur'dan okuyup konuşuyoruz. Videoyu aşağıda izleyebilir, yazıda da özetini okuyabilirsin.

Allah Neden Kötülük Yaratıyor? | Hikmetül İstiaze 7. Bölüm 1. Kısım YouTube’da izle →

Yaratmak başka, seçmek başka

Metin, Lem'alar'ın On Üçüncü Lem'a'sında, yani Hikmetü'l-İstiâze ("Eûzü billâh" demenin hikmeti) risalesinin Yedinci İşâret'inde geçiyor. Orada şöyle bir soru soruluyor: İslam düşünce tarihindeki Mutezile ekolü, kötülüğü yaratmanın da kötülük olduğunu düşündüğü için onu Allah'a vermemiş ve "İnsan kendi fiillerini kendisi yaratır" demiş. Niyetleri Allah'ı her eksiklikten uzak tutmaktı. Bediüzzaman ise bu yolun bir yanlış anlamaya dayandığını söylüyor ve cevabı tek cümlede veriyor:

Halk-ı şer, şer değil; belki kesb-i şer, şerdir. Çünkü; halk ve icâd umum neticelere bakar. Bir şerrin vücûdu çok hayırlı neticelere mukaddime olduğu için, o şerrin icâdı, neticeler itibariyle hayır olur, hayır hükmüne geçer.

Lem'alar, On Üçüncü Lem'a (Hikmetü'l-İstiâze), Yedinci İşâret

Halk, yani yaratmak, Allah'a ait ve bütün sonuçlara birden bakar. Kesb ise insanın tercihi, yani bir şeye yönelip onu kullanması; o sadece tek bir sonuca bakar. Bir şeyin yaratılması, arkasından gelen pek çok hayırlı sonucun başlangıcı olduğu için hayırdır. Kötülük, o şeyi kötü yolda seçmekte ortaya çıkar.

Videoda dendiği gibi: "halk yaratma, kesp tercih. Yaratma çok umumi bir şey ama tercih hususi bir şey." Sanki şöyle deniyor: "Yani ben bunu bunun için bunun için bunun için yarattım. Bakalım sen ne için kullanacaksın."

Ateşi suçlayamazsın

Bediüzzaman bu fikri herkesin bildiği bir örnekle açıyor: ateş.

Meselâ; ateşin yüz hayırlı neticeleri var. Fakat bazı insanlar, sû-i ihtiyarıyla ateşi kendilerine şer yapmakla “Ateşin icâdı şerdir” diyemezler.

Lem'alar, On Üçüncü Lem'a (Hikmetü'l-İstiâze), Yedinci İşâret

Ateşle yemek pişiriyoruz, madenlere şekil veriyoruz. Biri kendi sû-i ihtiyarıyla, yani iradesini kötü kullanarak elini ateşe sokup yanarsa suç ateşin değil. Videoda da söylendiği gibi: "Keşke ateş yaratılmasaydı olur mu diyemez." Mutfaktaki bıçağı düşün: Binlerce işe yarar. Biri onu kötü bir amaçla kullandı diye "Keşke bıçak hiç olmasaydı" demeyiz.

Metin hemen ardından asıl soruya geliyor:

Öyle de; şeytanların icâdı, terakkiyât-ı insaniye gibi çok hikmetli neticeleri olmakla beraber, sû-i ihtiyarıyla ve yanlış kesbiyle şeytanlara mağlup olmakla, “Şeytanın hilkati şerdir” diyemez. Belki o, kendi kesbiyle kendine şer yaptı.

Lem'alar, On Üçüncü Lem'a (Hikmetü'l-İstiâze), Yedinci İşâret

Yani şeytana uyup kaybeden biri suçu şeytanın yaratılmasına atamaz. Zararı, kendi seçimiyle kendine verdi.

Şeytan neden yaratıldı?

Metindeki terakkiyât-ı insaniye, insanın (özellikle manevi olarak) yükselmesi, gelişmesi demek. Bir serçeyi düşün: Peşinde hiç atmaca olmasa kanatlarını bu kadar ustaca kullanmayı öğrenir miydi? Şeytanın vesvesesine karşı cevap aradıkça, ona direndikçe insan da güçleniyor. (Vesveseyle nasıl baş edeceğini şu yazıda ayrıca konuştuk.) Mektubat'ta bu fikir daha da açık:

İşte kömür gibi olan ervâh-ı sâfileyi, elmas gibi olan ervâh-ı àliyeden temyiz ve tefrik için, şeytanların hilkatiyle ve sırr-ı teklif ve ba's-i enbiyâ ile, bir meydân-ı imtihan ve tecrübe ve cihad ve müsâbaka açılmış.

Mektubat, On İkinci Mektub, İkinci Suâliniz

Şeytanın varlığı bir imtihan meydanı açıyor. Bu meydan olmasa elmas gibi yüksek ruhlar ile kömür gibi kalmış ruhlar birbirinden ayrılmazdı; Hz. Ebubekir ile Ebu Cehil aynı seviyede kalırdı.

Videoda dendiği gibi: "şeytanın var olduğunu bilmen seni Allah'a yaklaştıran bir kul yapıyor aslında." Ama bunu "şeytan iyi bir şey" diye anlama. Videoda hemen şu da ekleniyor: "İyi ki de şeytan var. Onun o mücadeleyle ben manevi terakkiata varıyorum. Ama lanettir yani."

Gül, dikenle birlikte güzel

Bir itiraz daha var: "Dünyada bu kadar kötülük varken hayır nasıl ağır basıyor?" Videoda İşârâtü'l-İ'câz'dan okunan cevaba göre kâinatta asıl maksat hayır ve güzellik. Kötülükler ise tebeî, yani asıl maksat olmayıp ona bağlı, ikincil olarak ve dağınık hâlde yaratılmış. Görevleri de hayırların derecelerini göstermek. Aynı kitapta bu fikir şöyle açılıyor:

Meselâ kubuh olmasaydı ve hüsünlerin arasına girmeseydi, hüsnün gayr-ı mütenâhî olan mertebeleri tezâhür etmezdi.

İşârâtü'l-İ'câz, Sûre-i Fâtiha, «غَيْرِالْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ» bahsi

Yani çirkinlik (kubuh) olmasaydı, güzelliğin (hüsün) sonsuz derecelerini fark edemezdik. Videodaki ifadeyle: "güzelin güzelliği çirkinin çirkinliğiyle ortaya çıkar."

Bir gül fidanını düşün: Üstünde birkaç gül, binlerce diken. Yine de kimse ona "diken fidanı" demez; çünkü gülün değeri dikenlerin sayısıyla ölçülmez. Videoda dendiği gibi: "Demek ki burada bahsedilen sayı değil."

Kısacası

Soruya dönelim: Allah kötülüğü yaratıyor mu? Evet, her şeyin yaratıcısı O. Ama bir şerri yaratmak, doğuracağı bütün hayırlı sonuçlarla birlikte bakıldığında şer değil, hayırdır; şer, insanın onu kötü yolda seçmesindedir. Ateş de bıçak da şeytan da böyle. Bu bakış gündelik hayatta da işe yarar: Başına gelen bir sıkıntı ya da hastalık ilk anda sadece kötü görünebilir. Videoda dendiği gibi: "Şerrin yaratılması o an belki sana şer gibi görünebilir ama netice itibariyle hayırdır." Sadece kendi o anki menfaatimize bakınca yanılıyoruz; resmin bütününe bakınca yaratılışın gayesi görünmeye başlıyor.

Videoda neler var?

Devamı için

Bu yazı videonun kısa bir özeti. Videonun tamamını izle; Yedinci İşâret'teki ikinci soruyu, yani büyük günah işleyen birinin imanının gidip gitmediğini de serinin bir sonraki bölümünde konuşuyoruz.

Bu konu ilgini çektiyse şu yazılar da iyi gelebilir: Ben neden yaratıldım? ve aynı ders serisinden İnanmayanlar hayattan nasıl lezzet alıyor?

Bu soruları yüz yüze konuşmak istersen Salı ve Cuma günleri umumi derslerimize de bekleriz. Yeni videoları kaçırmamak için YouTube kanalımıza abone olabilirsin.

YouTube kanalımıza abone ol

Sıkça sorulanlar

Allah kötülüğü yaratıyor mu?

Evet, her şeyin yaratıcısı Allah'tır. Ama Risale-i Nur'a göre "halk-ı şer, şer değil; belki kesb-i şer, şerdir": Bir şerri yaratmak, doğuracağı bütün hayırlı sonuçlarla birlikte bakıldığında hayırdır; şer, insanın onu kötü yolda seçmesindedir.

Halk ve kesb ne demek?

Halk, yaratmak demektir; Allah'a aittir ve bütün sonuçlara birden bakar. Kesb ise insanın tercihi, yani bir şeye yönelip onu kullanmasıdır; yalnızca tek bir sonuca bakar.

Şeytan neden yaratıldı?

Lem'alar'daki Yedinci İşâret'e göre şeytanların yaratılmasının, terakkiyât-ı insaniye yani insanın (özellikle manevi olarak) gelişmesi gibi hikmetli sonuçları vardır. Mektubat'a göre de şeytanın varlığı bir imtihan meydanı açar; bu meydanda elmas gibi yüksek ruhlar, kömür gibi kalmış ruhlardan ayrılır.

Şeytana uyan biri suçu şeytanın yaratılmasına atabilir mi?

Hayır. Ateşi kötü kullanıp yanan biri "ateşin yaratılması kötüdür" diyemediği gibi, kendi kötü tercihiyle şeytana yenilen biri de "şeytanın yaratılması kötüdür" diyemez. Risale-i Nur'un ifadesiyle o, kendi kesbiyle kendine şer yapmıştır.

Dünyada bu kadar kötülük varken hayır nasıl ağır basıyor?

İşârâtü'l-İ'câz'a göre kâinatta asıl maksat hayır ve güzelliktir; kötülükler ikincil ve dağınık hâlde yaratılmıştır ve hayırların derecelerini göstermeye yarar. Bir gül fidanında birkaç gül ve binlerce diken olsa da gülün değeri dikenlerin sayısıyla ölçülmez.

Bu konuları birlikte konuşalım

Salı ve cuma günleri Altınşehir'deki merkezimizde herkese açık derslerimize bekleriz. Merak ettiğiniz bir şey varsa bize yazın ya da arayın.